Almanya BaÅŸbakanı Friedrich Merz, geçen Mayıs ayında göreve baÅŸlamasının ardından ilk Türkiye seyahatini gerçekleÅŸtiriyor. Merz, bugün önce Anıtkabir ve Alman BüyükelçiliÄŸini ziyaret edecek, öğleden sonra ise BeÅŸtepe’de CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan tarafından karşılanacak. Ä°ki liderin ikili ve heyetler arası görüşmeleri sonrası da basın mensuplarının karşısına çıkması bekleniyor. Merz’e eÅŸi Charlotte Merz de eÅŸlik ediyor.
Ä°ki liderin gündemi ise yoÄŸun. Özellikle askerî alandaki iÅŸ birliÄŸinin öne çıkması beklenen ziyaret, ana muhalefet partisi CHP’ye yönelik baskıların artması sebebiyle Almanya’da sosyal demokrat siyasetçilerin ve insan hakları örgütlerinin eleÅŸtirilerinin odağında. Merz’in programında muhalefet partileriyle görüşmeye yer verilmemesi tepkilere yol açıyor ve bu durum, yeni Alman hükümetinin Türkiye politikasına iliÅŸkin önemli ipuçları barındırıyor.
Olaf Scholz baÅŸbakanlığındaki bir önceki Alman hükümeti, Sosyal Demokrat Parti (SPD) ve YeÅŸiller koalisyonundan oluÅŸuyordu. Scholz’un baÅŸbakan ve YeÅŸiller partili politikacı Annalena Baerbock’un da dışiÅŸleri bakanı olduÄŸu dönemde CHP’ye ideolojik yakınlık sebebiyle de daha fazla destek geliyordu. CHP Genel BaÅŸkanı Özgür Özel, CHP’nin Almanya’daki kardeÅŸ partisi SPD’nin iktidarı döneminde 2023 yılında Berlin’de düzenlenen SPD’nin olaÄŸan kongresine davet edilmiÅŸ, hatta Türkiye’nin satın almak istediÄŸi Eurofighter tipi savaÅŸ jetlerinin satışını da Scholz hükümetinin Ä°BB BaÅŸkanı Ekrem Ä°mamoÄŸlu’nun tutuklanması sebebiyle onaylamadığı iddiası Alman basınına yansımıştı. Ancak baÅŸta Ä°mamoÄŸlu olmak üzere CHP’li siyasetçiler Türkiye’ye Eurofighter satışının böyle bir gerekçeyle engellenmemesi için çaÄŸrıda bulunmuÅŸtu.
Scholz hükümeti döneminde gündeme gelen Eurofighter uçaklarının satış onayı yeni hükümete kalırken, Merz de göreve geldikten kısa süre sonra bu uçakların satışına beklendiği gibi yeşil ışık yakmıştı.
Berlin’in Türkiye’ye yaklaşımı deÄŸiÅŸti
Muhafazakâr Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) lideri ve BaÅŸbakan Merz’in Türkiye politikasında eleÅŸtirilerin daha az olduÄŸu, daha pragmatik bir yol izleyeceÄŸi tahmin ediliyor. CDU’lu DışiÅŸleri Bakanı Johann Wadephul, Merz’ten 11 gün önce Ankara’yı ziyaret etmiÅŸti. Wadephul’un ziyaretinde verdiÄŸi mesajlar da Merz’in temaslarında nasıl bir tonlama kullanacağının bir iÅŸareti oldu.
Alman DışiÅŸleri Bakanı’nın ziyaretinde ana konular Gazze’deki durum ve Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşıydı. Türkiye’nin kilit bir ortak ve NATO müttefiki olarak önemini vurgulayan Wadephul, Türkiye’nin Avrupa BirliÄŸi (AB) üyeliÄŸine destek verirken “demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü” koÅŸullarını hatırlattı ancak açıklamalarında somut hiçbir eleÅŸtiriye yer vermedi. Almanya’nın AB-Türkiye iliÅŸkilerinde ilerleme istediÄŸini dile getiren Wadephul, “Gümrük BirliÄŸi’nin güncellenmesini, vize serbestisinin saÄŸlanmasını istiyoruz. Genel olarak olumlu bir gündem istiyoruz” dedi.
Türkiye-Almanya iliÅŸkilerini DW’ye deÄŸerlendiren Alman Uluslararası ve Güvenlik Ä°ÅŸleri Enstitüsü’nden (SWP) akademisyen YaÅŸar Aydın’a göre, Almanya’nın Türkiye politikasının koordinatları artık deÄŸiÅŸti. Berlin ile Ankara arasında “pragmatik ve iÅŸlemsel bir iliÅŸki” geliÅŸtiÄŸine dikkat çeken Aydın, bunun jeopolitik güç mantığına dayandığını söyledi.
Bu deÄŸiÅŸimin baÅŸlangıç ​​noktasının da aslında eski BaÅŸbakan Angela Merkel’in 2016 tarihli mülteci anlaÅŸması olduÄŸunu söyleyen Aydın, bunu Ukrayna’daki savaÅŸ ve diÄŸer jeopolitik zorlukların izlediÄŸini anlattı. “Bu bir al-ver iliÅŸkisi” diyen Aydın, eskiden Türkiye’ye karşı sürekli olarak kısıtlayıcı bir silah politikası izleyen Kohl döneminin aksine Ankara’ya karşı son yıllarda daha açık bir yaklaşım olduÄŸunu ifade etti.
Bu hafta başında Ä°ngiltere BaÅŸbakanı Keir Starmer de Ankara’daydı. Lideri olduÄŸu İşçi Partisi, CHP ile ideolojik kardeÅŸ olmasına raÄŸmen Starmer, CHP temsilcileri ile bir araya gelmedi. Sadece ErdoÄŸan’la görüştü ve Türkiye’nin uzun zamandır beklediÄŸi Eurofighter anlaÅŸmasına imza attı. Türkiye, bu anlaÅŸma çerçevesinde Ä°ngiltere’den 20 adet Eurofighter satın alacak.
Berlin’den Ankara’ya SAFE desteÄŸi
Ankara’daki gündem konularından bir diÄŸeri de Türkiye’nin SAFE (Avrupa Güvenlik Eylemi) programına katılımı olacak. BaÅŸbakanlık sözcüsü, DW Türkçe’ye Türkiye’nin SAFE programına katılımına iliÅŸkin “Almanya, AB ile NATO arasında yakın iÅŸ birliÄŸinin güçlü bir savunucusudur. Bu durum, üçüncü ülkelerin katılımına izin veren açık hükümler içeren SAFE için de geçerlidir. Ortak hedefimiz, NATO’nun Avrupa ayağını güçlendirmektir” açıklamasını yapmıştı.
Rusya tehdidi üzerine geliÅŸtirilen SAFE, partner ülkelerin savunma harcamalarında uygun koÅŸullarda kredi kullanmalarına ve kendi aralarında silah satın alımları yapmalarına olanak tanıyor. Avrupa’nın savunmada ABD’ye olan bağımlılığının azaltılması da hedeflenen programa dahil edilmesi tartışılan Türkiye, özellikle insansız hava aracı (Ä°HA), mühimmat ve zırhlı araç üretim kapasitesiyle Avrupa’nın acil ihtiyacına hızlı yanıt verebilecek bir alternatif olarak görülüyor.
Ancak Kıbrıs Cumhuriyeti Türkiye’yi “iÅŸgalci bir güç” olarak niteleyerek, Yunanistan ise Ege Denizi’nde devam eden sınır anlaÅŸmazlıkları nedeniyle Türkiye’nin programa katılımına net biçimde karşı çıkıyor. Türkiye’nin katılımı için AB üyesi tüm ülkelerin onayı ÅŸart.
Almanya-Türkiye ekonomik ilişkileri
Merz’in ziyaretinde ekonominin de önemli bir yer tutması bekleniyor. Almanya, Türkiye’nin en önemli ticaret ortaklarından biri ve ülkedeki en büyük yabancı yatırımcılar arasında yer alıyor. Türkiye ise geçen yıl Almanya’nın en büyük ticaret ortakları arasında 14’üncü sırada yer alarak İsveç ve Japonya gibi ülkeleri geride bıraktı.
Ä°ki ülke arasındaki ikili ticaret hacmi 2023 yılında yaklaşık 55 milyar dolar ile (Türkiye’nin Almanya’dan ithalatı 30,7 milyar, Türkiye’nin Almanya’ya ihracatı 24,3 milyar dolar) rekor seviyeye ulaÅŸmıştı. BeÅŸ yüzden fazla Alman ÅŸirketi Türkiye’de faaliyet gösteriyor. Merz de ErdoÄŸan’la görüşmesi öncesinde Almanya’nın Ankara’daki büyükelçiliÄŸinde Türkiye’de yatırımları olan Alman iÅŸ insanları ile bir araya gelecek.
ErdoÄŸan’ın Almanya’dan ekonomik anlamda en önemli beklentisi ise AB ile Gümrük BirliÄŸi’nin modernize edilmesi. (DW-T)
