Protestoların günlerdir devam ettiÄŸi İran‘da internet neredeyse tamamen kesildi. SMS ve diÄŸer mobil iletiÅŸim aÄŸları da büyük ölçüde kısıtlanmış durumda. Yeni bir seviyeye ulaÅŸan protesto dalgası ve rejimin sert önlemleri, önümüzdeki günlerin ülkenin geleceÄŸi için belirleyici olabileceÄŸine iÅŸaret ediyor.
Dijital haklar konusunda çalışan, ABD merkezli Miaan Grubu adlı sivil toplum örgütünden Amir Rashidi, Deutsche Welle’ye (DW) yaptığı açıklamada “Tüm iletiÅŸim kanallarında, özellikle Starlink ağında büyük çaplı kesintiler yaÅŸanıyor” dedi. “Rejim için bu bir hayatta kalma meselesi” tespitinde bulunan dijital haklar uzmanı Rashidi, rejimin interneti uzun süre kapalı tutabileceÄŸini düşünüyor.
Son protesto dalgası ilk olarak ağır ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve ulusal para birimi riyalin sert değer kaybı nedeniyle patlak vermişti. Ancak kısa sürede ekonomik taleplerin ötesine geçerek daha siyasi bir karakter kazandı.
Rıza Pehlevi İranlılar için bir alternatif mi?
ABD’de sürgünde yaÅŸayan Ä°ranlı muhalif lider Rıza Pehlevi’nin sosyal medyadan yaptığı çaÄŸrıyla da göstericiler PerÅŸembe akÅŸamı koordineli bir ÅŸekilde sokaÄŸa indi. 65 yaşındaki Pehlevi, Instagram’da 80 milyondan fazla kez izlenen videosunda “Tepkinize göre bir sonraki eylem çaÄŸrılarını duyuracağım” ifadelerini kullandı.
Ülkenin hem kırsal bölgelerinde hem de Tahran ve Meşhed gibi büyük kentlerinde on binlerce kişinin sokağa çıkması, protestoların toplumsal tabanının genişlediğine işaret ediyor. Güvenlik güçleriyle göstericiler arasında yaşanan çatışmalarda onlarca kişinin hayatını kaybettiği söyleniyor. Ancak can kayıplarıyla ilgili resmi bir açıklama yapılmış değil.
Ä°ran’da 1979 yılında Humeyni liderliÄŸinde gerçekleÅŸen devrimle 54 yıllık Pehlevi Hanedanlığı yıkılmıştı. Devrik lider Åžah Rıza Pehlevi’nin en büyük oÄŸlu olan Rıza Pehlevi’nin özellikle sürgündeki Ä°ranlı muhalifler arasında anlamlı bir desteÄŸe sahip olduÄŸu deÄŸerlendiriliyor.
Ancak protestocuların 1979’daki devrimle ortadan kaldırılan monarÅŸiyi geri isteyip istemedikleri belli deÄŸil. Ä°ran nüfusunun ortalama yaşı ÅŸu anda 33-34 civarında, bu nedenle monarÅŸi altında yaÅŸamış olanların sayısı giderek azalıyor.
Prens Rıza Pehlevi’nin ÅŸu anda özellikle muhalefet grupları arasındaki liderlik boÅŸluÄŸundan yararlandığı tahmin ediliyor.
Bu protesto dalgasının diğerlerinden farkı ne?
Ä°ran, 1979’teki Ä°slam devriminden sonra defalarca kez protestolara sahne oldu ve çoÄŸu da rejim tarafından sertlikle bastırıldı. Uzmanlar, son yaÅŸananların geçmiÅŸ yıllardaki protestolardan ayıran farkını rejimin hem içeride hem dışarıda zayıflamış olmasına baÄŸlıyor.
Rejimin Suriye’deki destekçilerinden BeÅŸar Esad’ın devrilmesi ve Devrim Muhafızları’nın üst düzey komutanlarının ABD tarafından hedef alınması Tahran’ın stratejik konumunu ciddi biçimde zedeledi. Buna ek olarak yaptırımların yeniden devreye girmesi, ekonomik yıkım ve iklim deÄŸiÅŸikliÄŸine baÄŸlı su krizi de rejimi derinden sarstı.
Bu ortamda uzun yıllardır bastırma ve korku üzerine kurulu olan yönetim araçlarının caydırıcılığını yitirdiği değerlendiriliyor.
Ancak internetin tamamen kesilmesi, insan hakları örgütlerinde ve İran diasporasında geçmiş protestolarda yaşanan kanlı bastırma senaryolarının tekrarlanabileceği endişesini güçlendiriyor.
Ä°ran’da katliam yapılacağı korkusu
Fransa’da sürgünde yaÅŸayan Ä°ranlı avukat Marzieh Mohebi, DW’ye yaptığı deÄŸerlendirmede, “Uluslararası toplum Ä°ran’daki protestocuları yalnız bırakmamalı” dedi. 2022’deki protesto dalgaları sırasında güvenlik güçlerinin hedefine giren Mohebi, ülkeyi terk etmek zorunda kalmıştı.
Mohebi, internet kesintilerine atfen “Bu izolasyonun amacı büyük çaplı bir katliam gerçekleÅŸtirmek olabilir” dedi ve ekledi: “Ä°ran halkı çaresiz durumda. Sesleri susturuldu, iletiÅŸim kurma imkânları yok.”
Tahran yönetimi gösteriler karşısında söylemini sertleÅŸtirmiÅŸ durumda. Dinî lider Ayetullah Ali Hamaney, protestocuları “yabancı güçlerin maÅŸası” olarak nitelendiriyor ve özellikle ABD’yi hedef alıyor. (DW-T)
