Peymana Rûsya-Dewleta Tirk û Makezagona Nû û NeteweyaKurd…

Îbrahîm GUÇLU

(ibrahimguclu21@gmaişl.com)

Sûriye li Rojhilata Navîndi dema şerê sar de  û nûha dewleteke girîng e.  

Di dema Şerê Sar de Yekîtiya Sovyetanbi riya SûriyeyêRojhilata Navîn kontrol dikir. Di sedsala 21an de, piştî BiharaEreban û bi taybetî  piştî ku li Sîriyeyê şerê hûndir geşedanli dinyayê û bi taybe  li dewletên derdora xwe bandor û tesîreke mezin kir. Nûha  ev tesîr û bandora didomîne

Li Rojhilata Navîn û heger mibalaxa nebe, dinya bi Sûriyeyê xew dike û bi Suriyeyê radibe.

Sûriye xwediyê beşekî Kurdistanê ye. Loma  bûyerên liSuriyeyê diqewimin, raste rast li ser neteweya kurd û li ser hemû beşên Kurdistanê tesîr dike û bandora xwe çê dike.

Li Sûriyeyê  guhertinên gelek bi lezûbez tên rojevê

Divê em qebûl bikin ku di van rojên dawî de du peymanên girîng, Peymana Dewleta Tirk-Emerîkayê, Peymana Rusyayê-Dewleta Tirk raste rast li ser neteweya kurd bandor danî. Bi wateyeke din, ev herdu peymanan, ji bona kurdan û neteweya kurd çêbûn.

PEYMANA EMERÎKAYÊ-RÛSYAYÊ-DEWLETA TIRK LI BERJEWENDIYA NETEWEYA KURD E…

Demekî dirêj bû ku di derbarê Menbîçê û Herêma Ewlewî de di navbeyna Emerîkayê û Dewleta Tirk de li Rojavayê Kurdistanê danûstandin û xebat hebûn. Lê di vandanûstandinan de serkeftinek çênebû. 

Ev mijara li Civîna Astana ya li Tirkiyeyê  hat niqaşe kirin. Wek min nivîsandin  di Civîna Astana de di navbeyna dewletan (Dewleta TirkÎranê û Rûsyayê de)mijara HerêmaEwlewî de lihevkirinek çêbû. Rusya û Îranê di  mijarê de Peymana Edeneyê (1998) dest nîşan kirin.

Dewleta Tirk piştî ku Efrîn dagir kir, li tevayî Rojavayê Kurdistanê ji operasyonekê qal dikir û ji bona  jî amadekarîya xwe dikir.

Piştî Civîna Astanayê ya li Dewleta Tirk, operasyona liRojavayê Kurdistanê dest  kir (9ê Cotmehê). Dewleta TirkSerê Kaniyê û Grê Spî di demek kurt de kontrol û dagir kir.

Emerîkayê , piştî ku operasyona Dewleta Tirk dest  kir, biryar da ku leşkerên Emerîkayê ji Kurdistanê derkevin. LomaDewleta Tirk di deme kurt de serkeftinek nîşan daji bonadagirkirinê herdu bajaran pêş ket. 

 demê Emerîkayê Menbîç teslîmî Rûsyayê û Rejîma Baasêkir. Bi lezûbez bi Dewleta Tirk re ji bona peyman çê bike,gav avêtHikûmeta Emerîkayê hat berpirsiyarên Dewleta Tirkre danûstandin kir. Piştî danûstandineke dirêj di navbeynawan de peymanek çêbû.

Gor  peymanêDewleta Tirk  li Grê Spî û Serêkaniyê, 120 km li sînor kontrolê bigre destê xwe. PKK/PYDê  ji wanherdu bajaran  derkeve, dakevin bin 30-32 kîlometreyanEw   di 120 seatan de pêk .  Herêma Ewlewî  dikûraniya 30-32 km.an de ava bibeEw herêma  di kontrolaDewleta Tirk de be.

Peyman di wexta xwe de  bi  .

 piştî Peymana di derbarê Sûriyeyê de him li hundirêEmerîkayê û him  di navbeyna Dewleta TirkEmerîkayêşerekî dijwarşerekî siyasî û aborî didomîne.

Meclîsa Emerîkayê di (30.10.2019) de ji bona Dewleta Tirkbiryara ambargoyê û Qirqirina Ermeniyan du qanûnpejirand.

Piştî Peymana Dewleta-Tirk û Emerîkayê diyar bû ku Dewleta Tirk, divê li rojavayê û rojhilata Grê Spî û Serê Kaniyê bi Rusyayê ve li hev bikin.

Di 22ê Cotmeha 2019an de li Soçîyê di navbeyna Dewleta Tirk û Rusyayê de civîn çê bû. Encama danûstandineke dirêj(6 saet û nîv) peymanek hat li darxistin.

Li Soçiyê Rûsyayê û Dewleta Tirk li hev kirin, ku PKK/PYD ji Tel RifatêMenbîcêji Kobaniyêli hemû sînor 30 km. dûrbikevedi hemû sînor de (Qamişli ne  de) 10 km. di kûranîde Rûsya û Dewleta Tirk herêma ewlewî çê bikinBi hev re kontrol bikinDewleta Tirk li Serê Kaniyê û Grê Spî desthilatdar be.

Ji bona ku peyman  bi  bibe, 150 saet hat pejirandinPiştîku ev dema tijî Rûsyayê ji Dewleta Tirk re diyar kir kuPKK/PYD ji herêman derketiye.

Ev peymanan li berjewendiya neteweya kurd e. Herdu Peymanbûn sedem ku kurd zêde telef nebin û nayên kûştin. 

MAKEZAGONA SÛRIYEYÊ Û PÊŞEROJA NETEWEYA KURD

Wek  zanîn ji bona ku makezagona Sûriyeyê çê bibeli ser komîsyoneke ji 150 kesî pêkhatî li hev hat kirin. Berpirsiyarênkurdan  di  komîteyê  digrin.

Li Cenevreyê duho xebata Komîsyona Makezagona Sûriyeyêdest  kir.

Makezagon, qerektera dewletan, rejîman, dezgehên dewletê, berpirsiuyariya wan, hîyerarjiya li dewletê, maf û azadiyan terîf dike. 

Makezagon divê peymaneke civakî be. Wê demê divê ji aliyêgelên ereb û  gelê Kurd û kêmneteweyên li Sûriyeyê bi referandûmê bê pejirandin.

Li Sûriyeyê makezagoneke di qerektera peymana civakî de tune ye. Makezagona Baasê û mezheba elewiyan heye.

Loma  dewlet ya baasê ye, rejîm ne demokrat e û faşîst e, mezhebî ye. Maf û azadiyên hemwelatiyan nayê pejirandin û parastin

Rejîm, dîktator û totalîter e.

Neteweya kurd û kemneteweyên li Sûriyeyê di makezagona heyî de xwediyê maf û azadiyan nîn in. Nasnameyên wan nayên nas kirin.

Makezagona  divê dewletê bike dewleta hemû gelê ereb û neteweya kurd û kêmneteweyan.

Rejîm demokrat be, plural be, pirpartî be, partlamenter be;ne unîter be.

Ev makezagon divê rastiya sosyalojiya Suriyeyê qebûl bikegor rastiya sosyolojiyê li çareseriyê bigere.

Dewlet diyar e ku gor sosyolojiya Sûriyeyê û Kurdistanê divêji herêmên otonom û federal ava bibe.

Kurdistan otonom û an  federal be.

Neteweya kurd, li Kurdistanê serwer û desthilatdar be.

Hemû maf û azadiyên xwe yên neteweyîcivakî, siyasî qezençbike.

Zimanê kurdî bibe zimanê perwerdeyî.

Ji bona Sûriyeyeke hevgirtî federal/otonom, orduyeke û hêzeke ewlekarî hevbeş divê ava bibeHemû hêzên çekdarbêçek bibin. Ordu ji hemû neteweyan û kêmneteweyan ava bibe

Amed, 01. 10. 2019

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir