Ji bo civatek serbixwe, demokratîk û azad!|Thursday, November 15, 2018

4 Gulanê 78 salîya destpêka dîroka qetlîama resmî ya Dêrsimê ye 

78 sal berê, roja  4ê gulanê bi tesdîqkirina M. K. Ataturk û F. Çakmak bi biryara resmî, ji bo bi tevayî ji holê rakirina gelekî, êrîşa eskerî hat dayin.  Li ser ”Biryara Heyeta Wezaretê ya Tevgera Tenqîl a Dêrsimê” ku di 4ê Gulana 1937an de hatibû stendin, di 12ê Gulana 1937an de hêzên leşkerî yên Cumhurîyeta Tirkîyê Dêrsim îşgal kir, kevir ser li kevir nehêlan.

Di biryarê de ”gelê herêmê divê bê civandin û ji bo devereke din bê neqilkirin”, ”Ev operasyona civandinê wê bigre ser gundan wê hem sîlehan bicivîne û hem jî bi vê firsendê kesê ku hatine civandin neqil bike”. Dîsa di biryarnameyê de tê gotin: ”Heger em tenê bi êrîşê qîma xwe bînin wê çavkanîyên serîhildanê di şûna xwe de bimînin. Loma pêwist e em ew kesên ku çek bi kar anîne û tînin divê li cî û ebedîyen ji navê rakin, gundan bi temamî hilweşînin û malbatên wan dûr bixînin”.

Ev gelek aşkere ye ku ji ber bawerî û nasnameya wan, ji holê rakirina miletekî ye.

Dewleta Tirk bi tecrubeya qirkirina Ermenîyan tevgerîya, berîya her tiştî dest bi bêçekkirina gel kir. Bi navê stendina leşkerîyê, qismekî mezin ji xelkê herêmê kirin leşker û dû re kesên ku dikarin rêberîya gel bikin, yên xwedî gotin, bi îtîbar tevî malbatên wan ji bo surgun bikin civandin. Ji bo têkilîyên wan bi temamî bên birîn û hevûdin nebînin surgunî bajarên cuda yên Tirkîyeyê kirin û ”îqameta mecbûrî” dan wan. Piştî wê, operasyona îmhakirinê dest pê kir. Bêyî ku ferqê têxin navê, hemû gelê Dêrsimê qir kirin. Serokê Emnîyeta Malatyayê yê wê demê Î. Sabrî Çaglayangîl îtîrafkiribû, jin û zarokên ku ji zilmê filitîbûn ketibûn şikeftan bi ”jara mişkan” hatin qetilkirin. Jin û keçên Dêrsimê ji bo zêdetir esaretê nebînin ji zinarên bilind xwe davêtin çemê Munzûrê. Leşkeran hin zarokên sêwî bi xwe re birin bajarên xwe û ew wek miletekî din gihandin.

Qirkirina Dêrsimê, piştî qirkirina etnîsîteyên ne musilman, xeleka sîyaseta ji holê rakirina gelê Kurd e. Ev pêvajo sala 1921ê bi şikandina berxwedana Qoçgîrîyê dest pê kir û sala 1937-38an bi qirkirina Dêrsimê dawî lê hat. Wek ku di biryarnameyê de hatîye gotin hemû cî û warên berxwedana gelê Kurdistanê yek bi yek hatin îmhakirin.

Heman sîyaseta dewletê îro jî berdewam e. Serokdewletê Tirkîyê pir bi rehetî dibêje ”bi Kurdan re li dor maseyekê rûniştin, wateya dawîhatina dewletê ye”, çîroka xwe ya yek dewlet, yek milet, yek welat, yek al di her firsendî de dubare dike.

Ji ber sûcên ku li hember gelê Dêrsimê û Kurdistanê kirîye tiştê dewlet bike ew e uzrê xwe bixwaze û gavên pêwist ên li gor vê rastîyê bavêje. Dewlet dikare bi destnîşankirina mezelên serokên tevgera Şêx Seîd û Seyd Riza û yên din ku heta nuha bi dizî girtîye, dest pê bike.

Di 78 salîya qirkirina Dêrsimê de em wan qirkirinên li hember gelê Kurdistanê bi nefretî protesto dikin û em li ber şehîdên xwe bi giramî serê xwe ditewînin.

Em wek PAK careke din dîyar dikin di meşa xwe ya azadîyê de heta ku em hemû mafên gelê xwe bi dest xin, bi biryardarî em ê bimeşin.

03.05.2015

PAK Buroya Çapemenî û Ragihandinê

4ê Gulanî 78 serra ya destpakerdişê tarîxê resmî ê qirkerdişê Dêrsimî yo

Roja 4ê gulanî 78 serran ra ver  bi tesdiqkerdişê M. K. Ataturk û  F. Çakmakî , semedê (qandê) wertera werzanayişê miletê, qerarê hicûmkerdena eskerî ame dayen. Bi nê ”Qerarê Heyeta Wazaretî a Tevgera Tenqîl ê Dêrsimî” ki 4ê Gulana 1937i di amebi dayiş, 12ê Gulana 1937i di qûwetê eskerî ê Cumhûriyetê Tirkiyey Dêrsim îşxal kerd û sî sî sero nêverday.

Nê qerarî di ”lazimo şarê herêmi (mintiqa) qandê neqilkerdişê cayên do bîn, bêro komkerdiş, ” No operasyonê komkerdişî do berzo dewan ser û hem çekan (sîlehan) komkero û hem jî bi nê firsendî ya kesê ku amayê komkerdiş neqil (sirgûn) bikero”. Fina nê qerarî di yeno vatiş ki: Heke ma qîmê xo tenya bi  hicûmî biyarê do çimeyê serewerzanayişî cayê xo di bimanê. Cora jî lazimo ma kesê ki sîleh bi kar ardê cadi û ebediyen werte ra werzanê, dewan bi temamey bixilnê û malbatanê înan berê dûrî.

Na jew aşkere ya ki semedê bawerî û nasnameya ci, werte ra werzanayişê miletê yo.

Dewleta Tirk bi tecrubeyê qirkerdişê Ermaniyan hereket kerd, verê her çî dest bi bêçek (bêsileh) kerdena şarî kerd. Bi nameyê waştişê eskerey, qismên do gird ê şarî berdî eskerey û dima jî kesê ki şenê rêbereya şarî bikerê, vatena înan pere kena û bi îtibarê, tewlê malbatanê înan qandê sirgûn kerdeni heme  arêday pêser. Qandê ki têkiliya înan bi temamey bêro birnayiş ê sirgûnê şaran (bajaran) ê Tirkiyey ê ciyay kerdî û ”iqametê mecbûrî” day înan. Nay ra dima operasyonê Qirkerdişê (îmhakerdişê) Dêrsimî dest pa kerd. Bê ki ferq bifînê înan miyan heme şarê Dêrsimî qir kerdî. Mudurê emniyetê  Meletî (Malatya) ê wextî  I. Sabri Çaglayangilî îtiraf kerd bi ki gedey (qeç) û cenî ê ki no zilm ra reyay bî û remay bî mixaran (şikeftan) bi ”axûyê (jahrê) merran” amey qirkerden. Keyney û ceniyanê Dêrsimî qandê ki no zilmî ra bireyê xo kerreyanê berzan ra eştî awa Mûnzûrî miyan. Eskeran tayn gedeyê ki sêwî mendî bî xo di berdî şaranê bînan û ê ze miletê do bîn gird kerdî.

Qirkerdena Dêrsimî, qirkerdişê miletanê xeyrîmuslîman dima, berdewameya siyasetê werte ra werzanayişê miletê Kurdî yo. Na yewi  serra 1921î di bi şiknayişê Serehewadayişê Qoçgîrî ya dest pakerd û serra 1937-1938in di bi qirkerdişê Dêrsimî ya peyniya ci amê. Ze ki di qerarname di yeno vatiş heme ca û warê xoverdayişê şarê Kurdistanî jew bi jew amay îmhakerden.

No siyasetê dewleti ewro jî dewam keno. Reîscumhûrê Tirkiyey bol bi rehatey vano “ bi kurdana çorşmeyê jew maseyê di ronişten yena o mahne ki dewlet nêmanena” estanika xo ya jew dewlet, jew milet, jew welat û jew ala (bayrak) di heme firsendan di dubare keno.

Semedê sûcê ki vera şarê Dêrsimî û Kurdistanî kerdo, çiyo ki dewlet bikero o yo ki uzrê xo biwazo û gamanê lazimî ê na raştey berzo. Dewlet şena bi destnîşankerdişê cayê mezelanê serokanê tevgera Şêx Seîd, Seyid Riza û ê bînî ki heta nika amayê nimiten, dest pakero.

78 serre ya qirkerdişê Dêrsimî di ma qirkerdişanê vera miletê Kurdistanî bi nefret protesto kenê û ma sehîdanê xo vero bi giramey (hurmet) sereyê xo war kenê.

Ma ze PAK finê da bîn vanê ki  ray ra şiyayişê ma ê azadî di heta ki ma heme heqanê şarê xo bigîrê, ma do bi qerardarey  raya xo dewam kerê.

03.05.2015

Buroyê Çapkerdiş û înformasyonî ê Partîya Azadîya Kurdistanî(PAK)

4 Mayıs Dersim Katliamı’nın

resmi başlangıç tarihinin 78’inci yıldönümü

 

78 Yıl önce 4 Mayıs günü, M. K. Atatürk ile F. Çakmak’ın onayıyla çıkarılan bir kararnemeyle, bir halkı yok etmeyi amaçlayan askeri harekatın resmen başlatılmasına karar verildi. 4 Mayıs 1937’de çıkarılan “Tunceli Tenkil Harekatına Dair Bakanlar Kurulu Kararı”na  dayanılarak 12 Mayıs 1937’de TC askeri kuvetleri Dersim’i kuşatıp bir baştan öbür başa, deyim yerindeyse, taş üstünde taş bırakmadılar.

 

Kararnamede belirtilgi üzere “(…) mıntıkadaki halk toplanıp başka yere nakil olunacak”tı. “Ve bu toplama ameliyesi de köylere baskın edilerek hem silah toplanacak, hem bu suretle elde edilenler nakledilecek”ti. Yine kararnamede belirtildiği gibi “Sadece taarruz hareketiyle ilerlemekle iktifa ettikçe isyan ocakları daimi olarak yerinde bırakılmış olur. Bunun içindir ki, silah kullanmış olanları ve kullananları yerinde ve sonuna kadar zarar vermeyecek hale getirmek, köyleri kamilen tahrip etmek ve aileleri uzaklaştırmak lüzumlu görülmüştür….”

 

Bu, açıkça, bir halkın inancı ve kimliğinden ötürü resmen yokedilmesi demekti.

 

Ermeni katliamında edinmiş olduğu tecrübeyle hareket eden Türkiye  Devleti, evvela silah toplamakla işe başladı. Ardından sözde askere alma gerekçesiyle nüfusun önemli bir kısmını silah altına aldı, ardından da halka önderlik yapabilecek, sözü dinlenen itibarlı kişileri aileleriyle birlikte sürgün edilmek üzere topladı. Ve Türkiye’nin farklı illerine, bir daha birbirlerini görmeyecek şekilde iskana mecbur tuttu. Bundan sonradır ki tam bir yok etme harekatı başlatıldı. Hiç bir ayırım yapılmaksızın Dersim halkı kırımdan geçirildi. Dönemin Malatya Emniyet Müdürü İ.Sabri Çağlayangil’in itiraf etmiş olduğu gibi, bu zulümden kaçarak mağaralara sığınan kadın ve çocuklar ‘fare zehiri ile” katledildiler. Desim’in kadınları ve kızları, bu vahşi güruhun esaretine girmemek için yüksek kayalardan Munzur’a atlayarak intihar etttiler. Tarihte örneğine rastlanmayacak şekilde çocuklar yağmalandı, askeri kişilere, yeniden  ama bir başka ‘millet’ olarak yetiştirilmek üzere verildiler.

 

Dersim kırımı, gayri müslim nüfusun  kırımından sonra hedef alınan Kürt halkının yok edilmesi stratejisinin son halkasıdır. 1921 Koçgiri direnişinin bastırılmasıyla açılan yok etme planı, 1937-38 Dersim kırımıyla tamamlandı. Kararnamede belirtildiği gibi Kürdistan halkının bütün direniş noktaları tek tek söndürüldi.

 

Devletin geleneksel politikası devam etmektedir; Cumhurbaşkanı gayet rahat bir şekilde Kürtlerle aynı masaya oturmanın devletin sonu anlamına geleceğini dile getirmekte, tek devlet, tek millet, tek vatan tekerlemesini her fırsatta tekrarlamaktadır.

 

Özel olarak Dersim’de, genel olarak Kürt ulusuna karşı işlenen suçlardan ötürü yapılacak ilk şey, Devletin açıkça özür dilemesi ve bunun gereklerini yerine getirmesidir. Devlet, Dersim ve Şeyh Sait isyanında katledilen fakat mezar yerleri dahi bilinmeyen Kürt önderlerin mezar yerlerini açıklamakla işe başlayabilir.

 

Dersim soykırımının 78’inci yılında Kürdistan halkına karşı işlenmiş bu soykırım suçunu nefretle kınıyoruz. Bütün şehitlerimizin önünde saygıyla eğiliyoruz.

 

PAK olarak özgür Kürdistan yürüyüşümüzün bütün haklarımızı alıncaya kadar kararlı bir şekilde yürütüleceğini bir kez daha vurguluyoruz.

 

03.05.2015

 

PAK  Basın ve İletişim Bürosu

Nerîna te