ZÎNDANA HEJMAR 5 A DIYARBEKIRÊ BEŞEK JI RABIRDÛYA ME YE!

Divê Zîndana Hejmar 5 bibe muzeyeka hafîzayê ya rastîn!

Zîndana Hejmar 5 di dîroka nêzîk a gelê Kurd da, pêvajoyeka pir girîng e. Di çaryeka dawî ya sedsala bîstan da, Zîndana Hejmar 5 ji bo gelê Kurd bû qada hebûn an jî tunebûnnê. Cûntaya faşîst a 12ê Îlonê, zîndana hejmar 5 bi armanca ku têkoşîna azadiyê ya gelê Kurd bitepisîne, wekî laboratuwarek bi kar anî. Ewladên têkoşer ên gelê Kurd, li vê qadê bi berxwedan û nirxên xwe bersiv dan polîtîkayên zordar û zalim ên hêzên faşîst.

Ji ber ku Zîndana Hejmar 5 bandorek pir mezin û bi êş li ser jiyana bi sed hezaran kesan kir, em hem şahidê wan rojên reşûtarîne û hem jî tekoşerên wan roja ne!

Êş, birîn û trawmayên wan rojan di jiyana me ya civakî da bûne sedema zirar û şikestinên cidî. Deng, qîrîn û hawara me hîn jî di hundirê wê zindanê da deng vedide. Em baş dizanin ku rejîm/serdestan, bi texmîna ku ew dikarin pirsgirêka Kurd ji holê rakin, Zîndana Hejmar 5 veguherandine laboratuwarekê. Ev îşkence li Zîndana Hejmar 5 wekî encama sîyasetek stratejîk û sîstematîk ji alîyê rejîm/serdestan ve hatine kirin. Ji ber vê yekê, rejîm/serdest û yên ku ji alîyê wan ve hatine tayînkirin îşkencekar û sûcdar in.

Ji ber van sedeman, divê zîndana Dîyarbekirê ji nû ve were dîzaynkirin da ku şert û mercên serdema di navbera 1980 û 1984an da, zilm û îşkenceyên wê demê nîşan bide.

Divê pirsgirêkên ku me di civînan da anîne ziman, rexne û pêşnîyarên me û raporên ku me bi nivîskî pêşkêş kirine, werin berçavgirtin. Bi vî awayî, divê kesên ku serdana Zîdana Hejmar 5 dikin bandora wê serdemê hîs bikin û ji wan re bêjin, “Careke din qet nabe.”

Di dawiyê da, zîndan hene ku ev yek bi dest xistine. Û ev zîndan hêjayî cihgirtina di lîsteyên Mîrata Cîhanê ya UNESCOyê da bûne. ESMA li Arjantînê, ku di navbera salên 1976 û 1983an da di dema dîktatorî û cûntaya sivîl-leşkerî da wekî navendeka nehênî ya girtin, îşkence û tunekirinê dihat bikaranîn; Muzexaneya Jenosîdê ya Toul Sleng li Kamboçyayê, ku di dema rejîma Khmer Rouge da wekî ofîsa lêpirsînê û girtîgeh dihat bikaranîn; û Girava Robben li Afrîkaya Başûr di nav muzexaneyên ku di lîsteya Mîrata Cîhanê da cih girtine.

Bi heman awayî, divê kampên Naziyan li Almanya, zîndana EMNA SOR li Silêmaniyê li Herêma Federal a Kurdistana Iraqê û pratîkên bi vî rengî li welatên din werin nirxandin.

Di vê çarçoveyê da, em dixwazin spasiya xwe ji sazî, rêxistin û kesên sivîl û fermî re diyar bikin ku beşdarî, piştgirî û hewldana veguherandina zîndanê bo muzeyekê bûne û em bi rêzdarî hêviya xwe ya berdewamîya vê hesasiyetê pêşkêşî raya giştî dikin.

Û careke din di 43. salvegera berxwedana 5ê Îlona 1983yan da, em şehîdên Zîndana Hejmar 5 bi rêzdarî bi bîr tînin; Necmedîn BUYUKKAYA, Mehmed Hayrî DURMUŞ, Yilmaz DEMÎR, Remzî AYTURK, Kemal PÎR, Cemal ARAT, Eşref TURSUN, Medet OZBADEM, Bedî TAN, Orhan KESKÎN û hemû hevalên din ên ku navê wan ê li zîndanan nehatine tomarkirin, bi bîr tînin. 05/09/2026

GRÛPA ÎNSÎYATÎFA MUZEYA HAFÎZAYÊ YA ZÎNDANA HEJMAR 5 A DIYARBEKIRÊ

___________________________________________

DİYARBAKIR 5 NOLU ZİNDANI GEÇMİŞİMİZİN BİR PARÇASIDIR!

5 Nolu zindanı gerçek bir hafıza müzesi olmalıdır!

5 nolu zindanı Kürd halkının yakın tarihinde çok önemli bir süreçtir. Yirminci yüzyıllın son çeyreğinde 5 nolu zindanı Kürd halkı açısından var olma ile yok olma meydanına dönüştü. 12 Eylül Faşist cuntası, Kürd halkının özgürlük davasını boğmayı hedefleyerek, 5 nolu zindanını bir laboratuvar gibi kullandı. Kürd halkının mücadeleci evlatları ise bu alanı faşist güçlerin baskı ve zülüm politikalarına karşı direniş ve değerlerle cevap verdiler.

5 nolu zindanı yüzbinlerce insanın yaşamında çok etkili ve acılı bir dönem olduğu için bizler O kapkaranlık günlerin hem tanığı hem de mücadele eden TARAFIYIZ!

O günlerin acıları, yaraları ve travmaları, toplumsal yaşantımızda ciddi tahribatlara ve kırılmalara yol açmıştır. Hala o zindanın içerisinde sesimiz, çığlık ve haykırışlarımız yankılanmaktadır. Bizler gayet iyi biliyoruz ki; rejim/egemenler Kürd sorununu yok etmeyi hedefleyerek 5 nolu zindanını bir laboratuvara dönüştürmüştür.

Bu işkenceler, rejimin/egemenlerin stratejik ve sistematik bir şekilde yürürlüğe koyduğu politikanın bir sonucu olarak 5 nolu zindanında uygulandı. Dolayısıyla işkence eden ve suçlu olan taraf hem rejim ve egemenleri hem de görevlendirdiği sormlulardır.

Bu nedenlerle, Diyarbakır zindanı 1980 ve 1984 yılları arasındaki koşul ve ortamını yansıtacak şekilde işkence ve zülüm uygulamalarını O günün şartlarına uygun olarak yeniden dizayn edilmelidir.

Bu çerçevede 5 nolunun müze yapılmasından sorumlu olan görevlilerle yapılan toplantılarda; dillendirdiklerimiz, eleştirilerimiz ve önerilerimiz ile yazılı olarak sunduğumuz raporlar gözetilmelidir. Bu kapsamda, yapılacak olan 5 nolu cezaevi hafıza müzesini ziyaret eden toplumsal kesimlere, 5 nolunun O dönemini ‘hissettirmeli’ ve ‘bir daha asla’ dedirtmelidir.

Nihayet bunu başaran cezaevleri var. Ve bunlar UNESCO’nun dünya miras listelerine girmeyi hak eden cezaevleri olmuşlardır. Arjantin’de 1976-1983 yılları arasındaki sivil-askeri diktatörlük (Cunta) döneminde gizli gözaltı, işkence ve imha merkezi olarak kullanılan ESMA, Kamboçya’da Kızıl Kmerler iktidarı döneminde sorgulama ofisi ve hapishane olarak kullanılan TOUL SLENG SOYKIRIM MÜZESİ ve Güney Afrika’da Robben Adası dünya miras listesinde yer alan müzeler olmuşlardır.

Keza, Almanya’da Nazi kampları ve Irak Kürdistan Federe Bölgesinde, Süleymanye’de EMNA SOR zindanı ve diğer ülkelerdeki benzer uygulamalar dikkate alınıp değerlendirmelidır.

Bu kapsamda, cezaevinin müze olması yönünde katkı sunan, destekleyen ve çaba sarf eden sivil/resmi kurum, kuruluş ve şahsiyetlere teşekkürlerimizi iletirken bu yönlü hassasiyetin devam etmesini kamuoyuna saygıyla sunuyoruz.

Ve bir kez daha, 5 Eylül 1983 direnişinin 43. yıldönümünde 5 Nolu Zindan şehitlerini; Necmettin BÜYÜKKAYA, Mehmet Hayri DURMUŞ, Yılmaz DEMİR, Remzi AYTÜRK, Kemal PİR, Cemal ARAT, Eşref TURSUN, Medet ÖZBADEM, Bedi TAN, Orhan KESKİN ve adını burada yazmadığımız tüm arkadaşların şahsında tüm zindan şehitlerini saygıyla anıyoruz. 05/09/2026

DİYARBAKIR 5 NOLU CEZAEVİ HAFIZA MÜZESİ İNİSİYATİF GRUBU

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *