Kemal TOLAN
Pirtûka min* ne tenê pirtûkeke dîrokî ye; ew wekî dokûmenteke sosyolojîk û psîkolojîk a civaka Kurdistanê ye. Min bi salan li ser zargotin, çîrok û serpêhatiyên zindî yên civaka Êzdî lêkolîn kiriye û ev berhem afirandiye.
1. Naveroka Pirtûkê: Ji Zargotinê Ber bi Rastiyê ve
Min di pirtûkê de bal berdaye ser xalên ku heta niha di dîrokê de hatine veşartin:
• Bandora Peyvê: Naveroka pirtûkê li ser wê “peyva neqenc” (nifira ku bi tîpa Ş… destpê dike) hatiye hûnandin. Ez şirove dikim, ka ev peyv çawa wekî çekekî psîkolojîk li dijî Êzdiyan hatiye bikaranîn û ev peyv bûye sedema tecrîdeke mezin a civakî.
• Dengê Rûspiyan: Di pirtûkê de hevpeyvînên bi rûspî û zanyarên Êzdî re hene. Ev kesên ku şahidiya ferman û zilmê kirine, buyerên ku di bin “sîngê wan de veşartî mane” bi devê xwe dibêjin. Ev yek pirtûkê dike çavkaniyeke zindî.
• Têkiliyên Olî û Civakî: Min bi mînakên ji gund û bajaran nîşan dide ka çawa kurdên misilman ên nezan, bi bandora fetwayan, cîranên xwe yên Êzdî ji xwe dûr kirine û ev yek bûye sedema şikandina pişta yekîtiya neteweyî.
2. Giringiya Pirtûkê: Çima Divê Em Vê Pirtûkê Bixwînin?
Giringiya vê berhemê di çend xalan de dikare were kurtebirî kirin:
• Hilweşandina Tabûyan: Ev pirtûk li dijî wê hişmendiya ku dibêje “Êzdiyatî oleke girtî û tarî ye” derdikeve. Bi awayekî zanistî û felsefî nîşan dide ku di Êzdiyatiyê de ti hez li dijî Xwedê tune ye; ev yek tenê îftirayeke dîrokî ye.
• Parastina Nasnama Kurdî: Ez bi belgeyan îspat dikim ku, Êzdiyatî “depoya çanda Kurdî” ye. Gava ku hemû aliyên Kurdistanê di bin bandora ziman û çandên biyanî de bûn, Êzdiyan bi duayên xwe, bi qewlên xwe û bi jiyana xwe ya resen, Kurdîtiya herî pak parastiye.
• Hişyariya Rewşenbîran: Ez bi vê Pprtûkê rexneyeke tund li “rewşenbîrên Kurd” dikim. Dibêjim ku, heta em dîroka Êzdiyatiyê rast fêm nekin, em nikarin bibin xwedî nasnameyeke neteweyî ya saxlem. Giringiya pirtûkê li vir e ku rêya yekîtiyê di “nasîna hevûdu” re derbas dibe.
• Belgekirina Zilma Dîrokî: Di pirtûkê de tê xuyakirin ku zilma li ser Êzdiyan ne tenê bi şûr, lê bi ziman û peyvan jî hatiye kirin. Ev pirtûk dibe dengê wan zarokên Êzdî yên ku ji ber “peyva neqenc” nekarîne herin dibistanan.
Encam
Pirtûka min , wekî ku Medya Kitabevi jî tîne ziman, “qateke rastiya rûçikê me ye”. Giringiya herî mezin a vê pirtûkê ev e: Ew me mecbûr dike ku em ji wê nezanîna sedsalan şiyar bibin û rûmeta her endamekî civaka xwe biparêzin.
Gelek spas ji bo rêvebirên „Medya Kitabevi“ û parvekirina wan! Keremkin hinek ji nêrînên wan jî di lînka wan de bixwînin:
“Kemal Tolan, bi kurmanciya xwe ya henûn û herikbar tabloyek ji me re nîgar kiriye; ev tablo, him derhişê me diteyisine, him binhişê me. him vebêj e, him şanîdar. gava ku em dixwînin, em xwe dibînin, gava ku em temaşe dikin, em xwe dixwînin. me him bi belengazî û bindestiya me dihesîne û him bi barbariya me. me him bi bindestiya me dihesîne û him bi bindestiya bindestiya me. her rûpeleke wê tablo ye, qatekî rastîya me ye; em her rûpelqatekî û qatrûpelekî diqulipînin, em sûretekî ji sûretên xwe dibînin; rûpelek, mişt melo-dram; rûpelek, tijî tecawiz, neheqî û kevneperestî; rûpelek, xetimî ye ji azar ü êşê, rûpelek, gewimî ye ji ricimandin ü talankerîyê.
Qatek ji ser qateki radibe û em, me dibînin; em rastiya rûçikê xwe dibînin; em Bisilmaniya xwe ya barbar dibînin; em Ezdahîtiya xwe ya saf î bêguneh dibînin. Hew rêya mikurhatinê li ber me vekirî dimîne: dîtin û mikurhatina me, ma’dê me ji me dixelîne; em rûreşiya bisilmantiya xwe ya zordest dibînin; em birakujiya xwe dibînin; em destên xwe yê bi xwîn dibînin. xwîna birayên me yê Ezîdî ji serê tillîkên me diniqute; bêhna talanê ji destên me tê û em dibînin, dixwînin, dihisînin…
Em qatekî ji ser qatekî, rûpelekî ji ser rûpelekîg radikin, diqulipînin: dil û hişê Kemal Tolan, li dîwana qesra bîra me dinihirine: liyan e, dilê min xemxwire, liyan e birayên min î bisilman rahîştine şûr û mertalê dijminan û bi xezeb digirin ser me Ezdiyan e; bi darê zorê qîzên me vediqetînin ji ber pêxilên dêyan e gotinên neqenc dikin ji bo ola me û Tawisî melek, dilê min liyan e, me diqewirînin ji welatê bav ü kalan, talanên me dimîne bi wan e, dilê min liyan e, oooüyyyy, dilê min liyan e!”
Nivîskar û lêkolînerê Êzdiyatiyê Kemal Tolan
* https://books.google.de/books/about/Genge%C5%9Fe_%C3%BB_Sedem%C3%AAn_Peyva_ku_%C3%8Azd%C3%AE_Bil.html?id=m1jjDwAAQBAJ&redir_esc=y
#Ezidî #NasnamaKurdî #YekîtiyaKurd #KemalTolan #Rastî #Kurmancî
