Buroya Ragehandinê ya Partîya Welatparêzên Kurdistanê (PWK):
Me Bûyera 49an ji bîr nekirîye û emê ji bîr nekin
Dewleta Tirkîyeyê, berîya 66 salan, roja 17ê Çileya Pêşîn a sala 1959ê, ji beşên cuda cuda yên civatê, 50 rewşenbîr, xwendevan, kesayetên Kurd desteser kir û wan avêtin hefsê. Dewleta Tirkîyeyê bi îdîaya ku ‘’van kesan bi alîkarîya hinek dewletên biyanî xwestine Tirkîyeyê perçe bikin’’ 50 kesayetên Kurd girtibû.
Ji girtîyan Mehmet Emîn Batûyê Mardînî ku xwendevanekî unîwersîteyê bû, ji ber şerdên xerab ê girtîgeha ku ew tê de bûn, jîyana xwe ji dest da. Û bi vê jî hêjmara kesên ku girtî daket 49an.
Piştî ku Mele Mustafa Barzanîyê nemir di sala 1958ê de ji Dewleta Yekitîya Sowyetê vegerîya Kurdistanê, soreşa Başûrê Kurdistanê ji nû ve vejîya û pêla neteweyî, niştimanî careke din geş bû.
Ev pêşkevtina li Başûrê Kurdistanê, tesîreke mezin li Bakurê Kurdistanê jî kir. Piştî qetlîama Dêrsimê, tevgera neteweyî ya Bakurê Kurdistanê şikesteke mezin xwaribû. Lê vegera Mele Mustafa Barzanîyê nemir û geşedana şoreşa Başûrê Kurdistanê, ew ewrên reş yên li ser Bakurê Kurdistanê jî belav kir, hest û bîr û bawerîyên neteweyî, niştimanî ji nû ve li Bakurê Kurdistanê vejîya.
Ev li xwe vegera neteweyî ya li Bakurê Kurdistanê, tirs û xofeke mezin xist dilê Dewleta Tirkîyeyê. Dewleta Tirkîyeyê bi desteser kirin, tehdîd û girtinan xwest gelek kesayetên Kurd ên ji beşên cuda cuda ê civatê çavtirsandî bike, ceza bike.
Li ser biryara Serokwezîrê DewletaTirkîyeyê Adnan Menderes, Dozgerîya Leşkerî ya Enqereyê, biryar da ku 50 kesayetên Kurd bêne girtin.
Ji ber şerdên xerab ê girtîgehê, ji girtîyan Mehmet Emîn Batûyê Mardînî ku xwendevanekî unîwersîteyê bû, jîyana xwe ji dest da. Piştî wefata Mehmet Emîn Batû ev doz wek ‘’Doza 49an’’, wek ‘’Bûyera 49an’’ hate pênase kirin.
49 kesayetên Kurd 5 mehan li bendê man da ku derkevin mehkemeyê. Lê di vê navberê de , roja 27ê Gulana 1960î , Artêşa Tirkîyeyê bi Kodetayekê (darbeyeke eskerî) dest danî ser desthilatê û Adnan Menderes, Celala Bayar û gelek rêvebirên Partîya Demokrat di Girava Yassiadayê de hatin hefs kirin.
Yên ku darbeya eskerî kirin, efûyeke giştî derxistin. Lê 49 kesayetên Kurd yên dihatin darizandin, nexistin ber vê efûyê.
Piştî 14 mehan, di roja 3yê Çileya Paşîn a 1961ê de doz hate vekirin.
Dewleta Tirkîyeyê bi îdîaya ku ‘’van kesan bi alîkarîya hinek dewletên biyanî xwestine Tirkîyeyê perçe bikin’’ di derheqê 49 kesayetên Kurd de doz vekiribû.
Mehkemeya Leşkerî ya Stenbolê, 8 salan ajot. Di encamê de hinek kesayetan ceza xwarin, hinekan beraat kirin. Lê ji ber ku dozê zêde berdewam kir, li cîhê cezaya hefsê, ji gelek kesan re cezaya sirgûnê hate birîn.
Bûyera 49an di dîroka Kurdistanê de cîhekî xwe yê girîng heye.
Bûyera 49an, piştî qetlîama Dêrsîmê, êrîşa ewil ya berfireh ya Dewleta Tirkîyeyê bû ku li ser kurdan pêk hatibû. Bûyera 49an nîşana tirsa Dewleta Tirkîyeyê bû.
Lê vê êrîşa ku bi Bûyera 49an tê binav kirin, nikarîbû rê li ber doza azadîya Kurdistanê bigire. Bi eqsê wê, bû sebebê geşbûn û vejîneke nû ya doza neteweyî ya miletê Kurd.
Piranîya wan kesayetên ku di Bûyera 49an de hatibûn darizandin, paşê wek kedkar û pêşengên sîyasî, rewşenbîrî, fikrî û çandî yên doza azadîya Kurdistanê, roleke dîrokî lehîstin.
Gelê Kurdistanê Bûyera 49an ji bîr nekirîye û dê ji bîr neke jî.
Em ked û têkoşîna kesayetên Kurd yên di Bûyera 49an de hatine darizandin, wek têkoşîna xwe dibînin. Em kesayetên ku di Bûyera 49an de hatine darizandin lê koça dawî kirine bi rêzdarî bibîr tînin.
Ew kesayetên ku di ‘’Bûyera 49’an’’ de hatibûn darizandin ev in:
1-Şevket Turan, 2- Naci Kutlay, 3- Ali Karahan, 4- Koço Elbistan, 5- Yavuz Çamlıbel, 6- Mehmet Ali Dinler,7- Yusuf Kaçar , 8- Nurettin Yılmaz, 9- Ziya Şerefhanoglu, 10- Medet Serhat,11- Hasan Akkuş , 12- Örfi Akkoyunlu, 13- Selim Kılıçoğlu, 14- Şahabettin Septioğlu, 15- Said Elçi, 16- Sait Kırmızıtoprak, 17- Yaşar Kaya, 18- Faik Savaş , 19- Haydar Aksu, 20- Ziya Acar, 21- Fadıl Budak , 22- Halil Demirel , 23- Ferit Bilen , 24- Esat Cemiloğlu , 25- Mustafa Nuri Direkçigil, 26- Fevzi Avşar, 27- Necati Siyahkan ,28- Hasan Ulus, 29- Nazmi Balkaş , 30- Hüseyin Oğuz Üçok, 31-Mehmet Nazım Çiğdem,32- Fevzi Kartal, 33- Mehmet Aydemir, 34- Abdurrahman Efem Dolak, 35- Musa Anter , 36- Canip Yıldırım, 37- Emin Kotan, 38- Ökkeş Karadağ ,39. Muhsin Şavata, 40- Turgut Akın, 41- Sıtkı Elbistan, 42- Şerafettin Elçi,43- Mustafa Ramanlı, 44- Mehmet Özer, 45- Feyzullah, 46- Cezmi Balkaş, 47- Halis Yokuş, 48- İsmet Balkaş , 49- Sait Bingöl.
17.12.2025
____________________________________________
Kürdistan Yurtseverler Partisi (PWK) Basın Bürosu:
49’lar Olayı Unutulmadı, Unutulmayacak
Bundan 66 yıl önce , 17 Aralık 1959 günü, , çoğu Ankara ve İstanbul’da oturmakta olan değişik mesleklere sahip 50 Kürt şahsiyeti, aydını, öğrencisi, Türkiye Devleti tarafından ev ve işyerlerine yapılan “ani baskın”larla gözaltına alındı. İsnat edilen suç, “yabancı devletlerin desteğiyle Türkiye’yi bölmek” idi. Tutuklanan 50 kişiden, Mardinli Mehmet Emin Batu hücrelerdeki kötü yaşam koşullarından dolayı yaşamını yitirince, toplam sanık sayısı 49’a düştü.
Bundan sonra da bu davada yargılananlara “Kırkdokuzlar”, olaya “49’lar Olayı”, davaya da “49’lar Davası” denilmeye başlandı.
Ölümsüz lider Molla Mustafa Barzani’nin 1958 yılında Sovyetler Birliği’nden dönerek, Güney Kürdistan’a gelmesiyle birlikte, Güney Kürdistan’daki milli kurtuluş hareketinde büyük bir diriliş ve gelişme yaşandı. Güney Kürdistan’daki bu gelişme, Dersim Katliamı sonrası Kuzey Kürdistan’da yaşanan suskunluğun da yavaş yavaş aşılmasında büyük bir etki yarattı. Kuzey Kürdistan’da yeni bir ulusal uyanış süreci başlıyordu.
Kürtlerdeki ulusal duygu ve düşüncelerin bu yeniden filizlenişi, Türkiye Devleti’nde bir korkuya yol açtı. Bu korku, toplumun değişik kesimlerinden Kürt şahsiyetleri üzerinde gözaltı, hapis, korkutma vb. uygulamalarla devlet teröründe ifadesini buldu.
Ankara’daki askerî savcılık emriyle, ağırlığı İstanbul ve İzmir’de olmak üzere 17 Aralık 1959’da ev ve işyerlerine yaptığı baskınlarla 50 Kürt şahsiyeti gözaltına alındı, ama tutuklananlar İstanbul Harbiye’deki hücrelere konuldular. Harbiye’de 40 hücre olduğu için, geriye kalan 10 kişi tutuksuz yargılanacaktı.
Hücrelerin uygunsuz koşullarından dolayı, sanıklardan Ankara Hukuk Fakültesi son sınıf öğrencisi Mehmet Emin Batu yaşamını yitirince, geriye 49 kişi kaldı.
Bundan sonra da bu davada yargılananlara “Kırkdokuzlar”, olaya “49’lar Olayı”, davaya da “49’lar Davası” denilmeye başlandı.
Tutuklular beş ay hücrelerinde mahkemeye çıkarılmayı beklerlerken, 27 Mayıs 1960’ta Türk Ordusu bir darbeyle iktidara el koydu. Başta Adnan Menderes ve Celal Bayar olmak üzere önde gelen DP’liler Yassıada’ya gönderildiler.
Darbeciler 26 Ekim 1960’ta genel af çıkardılar, ama, 49’ların bu aftan yararlanmalarına izin vermediler.49’lardan tutuklu olanların tutukluluk halleri devam etti.
Yaklaşık 14 aylık tutukluluk döneminin ardından davanın görülmesine 3 Ocak 1961’de başlandı.
İsnat edilen suç, “Yabancı devletlerin desteğiyle Türkiye’yi bölmek” idi.
İstanbul’daki 28. Tümen Komutanlığı 2 No’lu Askeri Mahkemesi’nde, 3 Ocak 1961′de başlayan davanın yargı süreci yaklaşık 8 yıl sürdü.
Dava ile ilgili son karar 3 Mayıs 1968′de verildi. ‘milli hisleri zayıflatıcı faaliyette bulunmak’tan kimi sanıklar beraat ederken, kimi sanıklar da çeşitli cezalar aldı. Verilen bu karar davanın zaman aşımına uğraması sebebiyle kesinleşmediyse de, Kürt aydınlarının bir kısmı Türkiye’nin çeşitli illerine sürgüne gönderildi.
49’lar Olayı, Dersim katliamı sonrasında, Türk Devleti’nin Kürt milli uyanışına yönelttiği ilk geniş kapsamlı saldırıyı ifade ediyordu.
Ama bu saldırı, tam tersine döndü. 49’lar Olayında yargılananların büyük çoğunluğu , daha sonra, Kürdistan özgürlük mücadelesinin siyasal, düşünsel, kültürel vb. alanlarında öncü kadroları olarak büyük rol oynadılar.
Kürdistan halkı 49’lar Olayını unutmadı, unutmayacak.
49’lar Olayı’nda yargılanan Kürt şahsiyetlerinin emek ve mücadelelerini kendi mücadelemiz olarak görüyor, yaşamını yitirenleri saygıyla anıyoruz.
49′lar Davası’nda yargılanan isimler şunlardı:
1-Şevket Turan, 2- Naci Kutlay, 3- Ali Karahan, 4- Koço Elbistan, 5- Yavuz Çamlıbel, 6- Mehmet Ali Dinler,7- Yusuf Kaçar , 8- Nurettin Yılmaz, 9- Ziya Şerefhanoglu, 10- Medet Serhat,11- Hasan Akkuş , 12- Örfi Akkoyunlu, 13- Selim Kılıçoğlu, 14- Şahabettin Septioğlu, 15- Said Elçi, 16- Sait Kırmızıtoprak, 17- Yaşar Kaya, 18- Faik Savaş , 19- Haydar Aksu, 20- Ziya Acar, 21- Fadıl Budak , 22- Halil Demirel , 23- Ferit Bilen , 24- Esat Cemiloğlu , 25- Mustafa Nuri Direkçigil, 26- Fevzi Avşar, 27- Necati Siyahkan ,28- Hasan Ulus, 29- Nazmi Balkaş , 30- Hüseyin Oğuz Üçok, 31-Mehmet Nazım Çiğdem,32- Fevzi Kartal, 33- Mehmet Aydemir, 34- Abdurrahman Efem Dolak, 35- Musa Anter , 36- Canip Yıldırım, 37- Emin Kotan, 38- Ökkeş Karadağ ,39. Muhsin Şavata, 40- Turgut Akın, 41- Sıtkı Elbistan,
42-Şerafettin Elçi, 43- Mustafa Ramanlı, 44- Mehmet Özer, 45- Feyzullah, 46- Cezmi Balkaş, 47- Halis Yokuş, 48- İsmet Balkaş , 49- Sait Bingöl.
17.12.2025
Kürdistan Yurtseverler Partisi (PWK) Basın Bürosu
Buroya Ragehandinê ya Partîya Welatparêzên Kurdistanê (PWK)
