Azarrbaycan ve Ermenistan’ın ABD arabuluculuÄŸuyla barış anlaÅŸması imzalamasının yankıları sürüyor.
Beyaz Saray’da dün gerçekleÅŸtirilen üçlü zirvede ABD BaÅŸkanı Donald Trump, Azerbaycan CumhurbaÅŸkanı Ä°lham Aliyev’le Ermenistan BaÅŸbakanı Nikol PaÅŸinyan’ı ağırladı.
örüşmenin ardından düzenlenen basın toplantısında Trump, “Azerbaycan’la Ermenistan arasında barışı saÄŸlamayı baÅŸardık. Ä°ki ülke de savaşı sonsuza dek bitirmeyi kabul etti” dedi.
ABD BaÅŸkanı, Ermenistan ve Azerbaycan’ın çatışmaları durdurmayı, ticari ve diplomatik iliÅŸkileri baÅŸlatmayı ve birbirlerinin toprak bütünlüğüne saygı duymayı taahhüt ettiÄŸini belirtti.
Washington ayrıca savunma alanında Azerbaycan’a uygulanan yaptırımları da kaldırdı. Aliyev, geliÅŸmelerden memnun olduklarını söyleyerek, “Gerçekten tarihi bir gün, bugün Kafkaslar’da barışı tesis ediyoruz, bu sadece bizim için deÄŸil bölge için de muazzam fırsatlar yaratacak” dedi.
PaÅŸinyan da imzalanan ortak bildiriyle önemli bir dönüm noktasına ulaşıldığını belirterek, “Daha barışçıl bir bölge, daha güvenli bir dünya demektir. Bu anlaÅŸma dünyayı daha iyi bir yer haline getirecek” ifadelerini kullandı.
Zengezur Koridoru maddesi
AnlaÅŸmanın en önemli maddesi Zengezur Koridoru’yla ilgili. Ermenistan’ın Sünik bölgesinden geçen koridor projesinin, Azerbaycan’ı doÄŸrudan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne baÄŸlaması öngörülüyor. Bu güzergah Türkiye’ye kadar uzanıyor. Azerbaycan, bu koridor üzerinden hem karayolu hem demiryolu altyapısını geliÅŸtirerek Türkiye ve Avrupa’yla ticareti artırmak istiyor.
Ermenistan ise “Barış KavÅŸağı” adlı alternatif bir projeyle üzerinde daha fazla yetki sahibi olacağı bir güzergah oluÅŸturulmasını talep ediyordu.
Son deklarasyonda bu anlaÅŸmazlık, koridorun ABD tarafından kiralanmasıyla uzlaşıya baÄŸlandı. AnlaÅŸma kapsamında ABD’ye koridor üzerinde 99 yıl geçerli olacak özel imar ve geliÅŸtirme hakkı tanındı. Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası (TRIPP) diye adlandırılacak güzergahta demiryolu, petrol, doÄŸalgaz ve fiber optik iletim hatlarını kapsayacak bir proje hazırlanacak.
AnlaÅŸma kapsamında koridorun geliÅŸtirmesi ABD destekli bir konsorsiyum tarafından gerçekleÅŸtirilecek ve güzergah Ermenistan yasalarına tabi ÅŸekilde iÅŸletilecek. Foreign Policy’de yayımlanan analizde, Washington yönetiminin TRIPP projesiyle bölgedeki nüfuzunu artırdığına dikkat çekiliyor.
Ä°ran uzun süredir koridorun inÅŸasına karşı çıkıyordu ancak Beyaz Saray’daki görüşmenin ardından Tahran yönetimi Azerbaycan ve Ermenistan’la ortak çalışmaya hazır olduklarını bildirdi. DiÄŸer yandan Ä°ran, bölgeye “olası dış müdahaleleri kabul etmeyeceklerini” de söyledi.
Minsk Grubu’nun feshi
Beyaz Saray’daki görüşmede Minsk Grubu’nun kapatılması için Avrupa Güvenlik ve Ä°ÅŸbirliÄŸi TeÅŸkilatı’na (AGÄ°T) ortak baÅŸvuru yapılması da kararlaÅŸtırıldı.
Minsk Grubu, Azerbaycan’la Ermenistan arasındaki DaÄŸlık KarabaÄŸ anlaÅŸmazlığını barışçıl yolla çözmek için AGÄ°T bünyesinde 1992’de oluÅŸturulmuÅŸtu. Azerbaycan, 2020 KarabaÄŸ Savaşı’nda askeri üstünlüğü ele geçirince, Türkiye’nin de yer aldığı grubun iÅŸlevsizleÅŸtiÄŸini savunarak feshedilmesi gerektiÄŸini söylemiÅŸti. Ermenistan da ancak karşılıklı barış anlaÅŸmasına paralel olarak grubun feshine yanaÅŸacağını bildirmiÅŸti.
Washington Post’un analizinde, ABD-Fransa-Rusya eÅŸ baÅŸkanlığındaki Minsk Grubu’nun kapatılması durumunda Kremlin’in Azerbaycan-Ermenistan meselesinde resmi arabuluculuk platformunu kaybedeceÄŸi yazılıyor. Beyaz Saray’ın bu güç boÅŸluÄŸundan faydalanıp bölgede etkisini artırmayı hedeflediÄŸi belirtiliyor.
AnlaÅŸmanın, Güney Kafkasya’da Rusya’ya karşı duyulan güvensizliÄŸin arttığını ve bölgedeki ülkelerin ABD, Çin ve Türkiye gibi alternatif ortaklara yöneldiÄŸini gösterdiÄŸi yorumu yapılıyor.
Kremlin’e yakın siyasi analistlerden Sergey Markov, dün Telegram’dan yaptığı paylaşımda ÅŸu ifadeleri kullandı:
Bu, ABD ve Trump açısından büyük bir zafer; Rusya, Ä°ran ve özellikle Fransa açısındansa bir yenilgidir. AnlaÅŸma Güney Kafkasya’daki tüm stratejik konumu deÄŸiÅŸtiriyor.
Washington merkezli düşünce kuruluÅŸu Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nden Tina Dolbaia da Reuters’a “Ermenistanlıların Azerbaycanlılarla el sıkışması ve ABD’nin koridora müdahil olması Rusya için büyük bir kayıp” yorumunu yaptı. (IT)
