Taliban’ın yasakları Afgan toplumunda kabul görmüyor, halkın ezici çoÄŸunluÄŸu kızların eÄŸitim hakkını geri istiyor. Yüz binlerce kız çocuÄŸu alternatif programlar aracılığıyla eÄŸitim görüyor.
Afganistan’da Taliban dört yıl önce kız çocukların ilkokuldan sonra eÄŸitim kurumlarına devam etmesini yasaklamış, öğretim hayatından dışlamıştı.
Ancak Afgan halkının kız çocuklarının eğitim hakkına ilişkin tutumunu mercek altına alan bir anket, bu yasağın toplumda kabul görmediğini ortaya koyuyor.
Anket, BirleÅŸmiÅŸ Milletler’in (BM) toplumsal cinsiyet eÅŸitliÄŸi ve kadınların güçlenmesi için faaliyet gösteren “UN Women” (BM Kadın) adlı kuruluÅŸu tarafından yapıldı.
Anket için ülke genelinde 2 binden fazla kiÅŸiyle bire bir görüşmeler yürütüldü. Halka, “Kız çocuklarının okulda eÄŸitim görebilmesi hakkında ne düşünüyorsunuz?” sorusu yöneltildi.
Yanıtlar, Afgan halkının kız çocuklarının okula devam etmelerini desteklediğini gösteriyor.
Ezici çoğunluktan destek
Ankete katılanların yüzde 92’si, kız çocuklarının okumaya devam etmesinin önemli olduÄŸunu söyledi.
Kırsal bölgelerde erkeklerin yüzde 87’si, kadınların yüzde 95’i kız çocuklarının eÄŸitim hakkını desteklediklerini kaydetti. Åžehirlerde, bu hakkı destekleyen erkek ve kadınların oranı yüzde 95’i buldu.
UN Women’ın Afganistan’daki Özel Temsilcisi Susan Ferguson, Afgan halkının kız çocuklarının eÄŸitim hakkını destekliyor olmasının önemli olduÄŸuna iÅŸaret ediyor.
Ferguson, “Kızların bize söylediÄŸi ilk ÅŸey her zaman ÅŸu: Öğrenmek için can atıyorlar ve sadece eÄŸitim alma ÅŸansına sahip olmak istiyorlar” diyor.
Eğitimden mahrum bırakılanların sayısı gittikçe artıyor
Afganistan, dünyada kız çocuklarının sadece ilkokula gitmesine izin verildiği, öğretim hakkından mahrum bırakıldığı tek ülke.
Radikal Ä°slamcı Taliban, AÄŸustos 2021’de iktidarı ele geçirdikten kısa bir süre sonra, kızlara ortaokula gitmeyi yasakladı. Genç kız ve kadınlar, üniversite eÄŸitiminden de dışlandı.
17 Eylül 2021’de, okulların açıldığı ilk gün, yaklaşık bir milyondan fazla kız çocuÄŸu kendilerine artık girmeleri yasaklanan ortaokulların önüne kadar gelmiÅŸti. Kimi ÅŸaÅŸkınlıkla, yüzlerine kapatılan okul kapılarına bakıyor, kimi aÄŸlıyordu.
BM EÄŸitim, Bilim ve Kültür Örgütü’ne (UNESCO) göre, o günden itibaren ortaokul ve üniversiteye gitmeleri yasaklanan kız çocuÄŸu ve genç kız sayısı 1 milyon 400 bini aÅŸtı. Bu sayının daha da artacağı tahmin ediliyor. Çünkü Afganistan genç bir nüfusa sahip bir ülke, yaÅŸ ortalaması 17 civarında.
Kadın yazarlar ve üniversite müfredatına yeni yasaklar
Taliban, dört yıldır kız çocukları ve kadınların eÄŸitim ve öğretim hakkının Ä°slam’la baÄŸdaÅŸmadığını, Afgan kültürü ve toplumunun deÄŸerlerine aykırı olduÄŸunu iddia ediyor. Ve Ä°slam ülkeleri dahil, dünyanın dört bir yanından yöneltilen eleÅŸtiri ve itirazlara raÄŸmen bu ısrarını sürdürüyor.
İlan ettikleri yasaklarla kız çocukları ile kadınların haklarını ve özgürlüklerini kısıtladılar, onları eğitim kurumları, iş gücü piyasası ve kamusal hayattan dışladılar.
Taliban yönetimi son olarak üniversitelerde kadın yazarlar, akademisyenler tarafından kaleme alınan tüm akademik yayınları, kitapları müfredattan çıkarttı. İnsan hakları ve kadın hakları başta olmak üzere bir çok dersin işlenmesini de yasakladı.
Independent Farsça’da yayımlanan habere göre yasaklanan dersler arasında Anayasa hukuku, Ä°slami siyasi hareketler, küreselleÅŸme ve kalkınmanın yanı sıra insan hakları ve demokrasi, cinsel taciz, kamusal iletiÅŸimde kadınların rolü, felsefe, cinsiyet eÅŸitliÄŸi ve kadın çalışmaları yer alıyor.
Haberde artık üniversitelerde okutulması, alıntı yapılması yasaklanan kitap sayısının 679 olduÄŸu, bunların yaklaşık 140’ının kadın yazarlar tarafından kaleme alınan kitaplar olduÄŸu belirtiliyor.
Taliban, yasaklanan kitapların “ideolojik, kültürel, dini ve bilimsel içeriklerinin ÅŸeriat ilkeleri ile çeliÅŸtiÄŸini”, iÅŸlenmesini yasakladığı derslerin de “Afgan kültürü, Taliban’ın stratejisi ve ÅŸeriat anlayışıyla örtüşmediÄŸini” iddia ediyor.
“Taliban toplumun gerçekliÄŸini inkar ediyor”
Ancak Afgan halkının kız çocuklarının okumasını istediÄŸini ortaya koyan son BM anketi, Taliban’ın politikalarının toplumda karşılık bulmadığını gösteriyor.
Afganistan’ın eski eÄŸitim bakanı yardımcılarından Serdar Muhammad Rahimi, Taliban iktidara gelmeden önce yapılan anketlerin de aslında Afgan toplumunun kızların eÄŸitimine önem verdiÄŸine iÅŸaret ettiÄŸini söylüyor.
Rahimi, “Tüm anketler, özellikle Afganistan’ın her bölgesindeki kadın ve kız çocuklarının eÄŸitime ilgi duyduklarını ve ailelerinin bölgelerinde eÄŸitim merkezlerinin kurulmasını talep ettiklerini gösteriyordu” diyor.
Taliban’ın iktidara gelmesi ile birlikte görevine son verilen ve artık sürgünde yaÅŸadığı Fransa’da DoÄŸu Dilleri ve Kültürleri Enstitüsü’nde ders veren Rahimi, Taliban’ın Afgan toplumun gerçekliÄŸini, aslında farklı bir yaÅŸam benimsemek istediÄŸini inkar ettiÄŸini, söyleyerek ÅŸunları kaydediyor:
“Taliban sürekli olarak Afgan halkına ve uluslararası topluma kendi ÅŸeriat yorumunu dayatmaya ve bunun Afgan kültürünün bir parçası olduÄŸunu iddia etmeye çalışıyor… Ä°ktidar sahipleri, Afgan halkına ÅŸeriat adı altında, Afganistan’daki toplumsal gerçekliklerle hiçbir ilgisi olmayan siyasi bir projeyi ve katı bir dini programı dayatıyor.”
Taliban’ın vurduÄŸu Malala Yusufzay mücadelesini sürdürüyor
Afgan aileleri yasaklara raÄŸmen kızları eÄŸitim alabilsin, öğrenmeye devam edebilsin diye mücadele ediyor. Gizli okullar, evde eÄŸitim, çevrimiçi veya radyo aracılığıyla eÄŸitim gibi yöntemlerle Taliban’ın yasaklarını baypas etmeye çalışıyorlar.
Afganistan’daki ve yurtdışındaki sivil toplum aktivistleri, Malala Fonu gibi sivil toplum kuruluÅŸları, kızların eÄŸitimine büyük destek saÄŸlıyor.
Malala Fonu, Nobel Barış Ödülü sahibi Pakistanlı Malala Yusufzay tarafından kurulan uluslararası bir sivil toplum kuruluÅŸu. Malala Yusufzay, eÄŸitim hakkı için mücadele ettiÄŸi için 2012 yılında, daha 15 yaşındayken Pakistan’da Taliban’ın silahlı saldırısına hedef olmuÅŸtu.
Ölümden döndü, hayata tutundu ve kızların eÄŸitimi için mücadele etmeye devam etti. 17 yaşında Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü ve günümüzde BM’de, uluslararası forumlarda Afgan kız çocuklarının durumu hakkında konuÅŸuyor ve Taliban’a siyasi baskı yapılmasını talep ediyor.
Malala Fonu’nun amacı alternatif ve dijital eÄŸitim yoluyla Afganistan’daki kız çocuklarına on iki yıl boyunca ücretsiz, güvenli ve kaliteli eÄŸitim fırsatı sunmak. Evden, dijital platformlar, radyo ve televizyon aracılığıyla kızlara eÄŸitim imkanı saÄŸlıyor.
Partnerlerle işbirliği yapıyor. Birlikte Afgan kızlarının hikayelerine ve eğitimine odaklanan görsek içerikler geliştiriyorlar. İki milyondan fazla Afgan kız çocuğuna ulaşabiliyorlar.
Taliban’ın iktidara gelmesinden bu yana Malala Fonu’nun partnerleri ve yerel aktivistlerin desteÄŸi ile sunduÄŸu alternatif eÄŸitim imkanından yaklaşık 2 milyon kız çocuÄŸu yararlandı.
Taliban ÅŸimdi de interneti kesti
Ancak Taliban geçtiÄŸimiz günlerde “ahlaki olmayan eylemler” iddiasıyla fiber optik interneti kesme talimatı verdi.
Malala Fonu, yaptığı açıklamayla Taliban’ın bu kararını kınadı. Bunun Afganistan’da kamusal hayattan dışlanan kadın haklarına yeni bir saldırı olduÄŸuna dikkat çekilen açıklamada “Bu hafta, kız çocuklarının ortaöğretime eriÅŸiminin yasaklanmasının dördüncü yılı. Çevrimiçi eÄŸitim, binlerce Afgan kız çocuÄŸu için son can simidiydi” ifadeleri yer aldı.
Malala Yusufzay ise Taliban’ın interneti keserek Afgan kadınları ve kızlarını dünyadan koparmak istediÄŸine vurgu yaparak “Güvenilir internet eriÅŸimi olmadan derslerine eriÅŸemez veya akranları ve öğretmenleri ile iletiÅŸim kuramazlar” dedi.
Uluslararası topluma bu kararından geri adım atması için Taliban’a baskı uygulama çaÄŸrısı yapan Yusufzay, Afgan kızları ve kadınlarının eÄŸitim ve özgürlük mücadelesinde yanlarında durmaya devam edeceklerini söyledi, kızlara alternatif eÄŸitim olanakları sunmaya devam etmek için de mücadelelerini sürdüreceklerini vurguladı.
