“Ä°ran’ın ekonomik can damarını keseceÄŸini” söyleyen ABD, bu ülkeye yönelik yeni yaptırımlar açıkladı. Türkiye’yi de olumsuz etkilemesi beklenen yaptırımlar hemen yürürlüğe girmedi ancak İran’la ticaret yapan ülkelere buna son vermeleri için “süre tanındığı” duyuruldu.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, diÄŸer ülkelerin Ä°ran’la ticari iliÅŸkileri kesmeleri gerektiÄŸini, aksi takdirde dolar merkezli finansal sistemin dışına itilebileceklerini ve “Ä°ran’la birlikte tecrit edileceklerini” söyledi.
Ä°ran’la iÅŸ yapan hangi ülkelerin hedef alınacağını veya yaptırımların ne zaman yürürlüğe gireceÄŸini açıklamayı reddeden Bessent, ülkelere yeni direktife uymaları için süre tanınacağını söyledi.
Hangi sektörler hedef alındı?
ABD yeni yaptırımlarla Ä°ran’ın dijital varlıklar, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığı sektörlerini hedef alıyor.
Ãœlkelere Tahran ile bu sektörlerde iÅŸ birliÄŸini durdurmaları için son tarihler verildiÄŸini belirten Bessent, aksi takdirde Washington’un tek taraflı adım atacağı uyarısında bulundu. Bessent BaÅŸkan Donald Trump’ın liderleri telefonla arayarak Tahran’la iliÅŸkilerini kesmeleri yönünde talepte bulunduÄŸunu da belirtti.
Türkiye’nin Ä°ran’la ticareti ne?
Türkiye, Çin ve BirleÅŸik Arap Emirlikleri, Ä°ran’ın en büyük ticaret ortakları arasında yer alıyor.
Türkiye Ä°statistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Ä°ran, Türkiye’den en fazla mal satılan ilk 20 ülke arasında yer alıyor. DışiÅŸleri Bakanlığı açıklamasına göre de Türkiye’nin komÅŸusuna baÅŸlıca ihracat ürünleri tekstil, makine, kimyasallar ve taşıtlar olurken; bu ülkeden en çok doÄŸal gaz, tarım ürünleri, alüminyum ve demir-çelik ithal ediliyor.
Çin hedef alınacak mı?
Amerikan Hazine Bakanlığı sektörel yaptırımlara ek olarak 60 kiÅŸi, kurum ve gemiye de yaptırım açıkladı. Listedekilerin Ä°ran’ın petrol gelirleri elde etmesine, silah tedarik etmesine ve siber operasyonlar yürütmesine yardımcı olduÄŸu iddia edildi.
Ancak listede Ä°ran’ın petrol ticaretine aracılık ettiÄŸi bilinen hiçbir Çinli kurum yer almadı. Çin, Ä°ran petrolünün en büyük alıcısı konumunda.
Uzmanlar, ABD BaÅŸkanı Donald Trump ile Çin Devlet BaÅŸkanı Åži Cinping arasında gelecek ay yapılması beklenen görüşmeler öncesinde Çin’in hedef alınmak istenmediÄŸi, ayrıca kritik mineraller konusundaki Çin hakimiyetinin ABD’nin bu ülkeyi hedef almasını zorlaÅŸtırdığı deÄŸerlendirmesinde bulunuyor.
Yaptırımların Tahran’a etkisi ne olur?
ABD’li Bakan Bessent’in açıklamasından saatler önce Ä°ran para birimi rekor düşük seviyeye geriledi. Riyal, döviz piyasalarının açılmasıyla birlikte dolar karşısında 2 milyon seviyesine düştü.
Amerikan donanmasının ablukası nedeniyle de Ä°ran’ın Hürmüz üzerinden gerçekleÅŸtirdiÄŸi petrol ihracatı savaÅŸ öncesindeki günlük 2 milyon varil seviyesinden AÄŸustos ortasında 400 bin varile geriledi.
Öte yandan İran zaten çok uzun süredir ABD baskısı altında. 28 Åžubat’ta savaşın baÅŸlamasından bu yana ülkede pirinç fiyatı yaklaşık yüzde 60, sığır eti ise yüzde 150’den fazla zamlandı.
Buna rağmen ekonomik baskı siyasi baskıya dönüşmüş değil, rejim yerinde duruyor.
Ä°ran’ın önemli bir stratejik avantajı da bulunuyor: Hürmüz BoÄŸazı. Hayati öneme sahip bu su yolunda trafiÄŸi neredeyse durma noktasına getiren Tahran, Kasım ayında ABD’de yapılacak Kongre seçimleri öncesinde Donald Trump’ı baskı altında bırakıyor. (DW-T)
